Adada Kalan Koku: İskoçya'nın Batı Kıyısından Bir Sabah

Uçak Glasgow'dan kalktığında bulutların altına dalmak sadece birkaç dakika sürdü. Islay'a inişte küçük pistin iki yanında yayılan yeşil ile gri arasındaki rengi tarif etmeye çalıştım bir ara, başaramadım. O rengin bir adı yok. Var olduğunu biliyorsunuz ama kelimeyle tutamıyorsunuz. Belki de zaten tutulmaması için var.

Sabahın İlk Kokusu Turpla Değil, Turbayla Başlar

Adada kaldığım küçük B&B'nin penceresi sabah sekizde kendiliğinden açılır gibiydi, rüzgarla. İlk soluk aldığımda ne denizi ne de çiçeği düşündüm. Düşündüğüm şey turbaydı. O yanmış toprak, tuzlu, hafifçe yosunlu koku. İnsanlar Islay'a viski içmeye gelir. Ben de gelmiştim. Ama asıl şaşırdığım şey, viski içmeden önce o kokuya maruz kalmanın içimde nasıl bir şey yaptığıydı.

Turba, binlerce yıllık sıkışmış bitkisel katmanlardan oluşur. Islay'ın bazı distilerileri maltlarını kurutmak için hâlâ bu turba ateşini kullanır. Laphroaig, Ardbeg, Lagavulin gibi isimler akla geldiğinde genellikle bardaktaki içki düşünülür. Ben o sabah, henüz hiçbir distileriye ayak basmadan, o isimlerin gerçekte bu topraktan, bu ateşten, bu sabah havasından geçtiğini fark ettim. Tadım salonunda başlayan bir şey değildi bu. Çok daha önce, çok daha dışarıda başlıyordu.

Lagavulin Körfezi: Deniz Surunun Ardında Duranlar

Öğleden önce Lagavulin körfezine yürüdüm. Distilerinin kendisi için değil, ama kaçınılmaz olarak oraya çıktım. Binanın önünden geçerken içeriden gelen ısı ve o ekşimsi tahıl kokusu beni bir an durdurdu. Lagavulin 16 yıllığı defalarca tatmıştım. Buraya kadar geldiğimde onu yeniden içmek garip hissettirdi: Daha önce sadece sesini duyduğum birini yüz yüze görmek gibiydi.

Körfezde oturdum. Rüzgar güçlüydü. Telefonu çıkarmadım. Küçük bir not defteri vardı çantamda, onu da açmadım. Sadece oturdum. Denize baktım. Bir süre sonra kendimi ne düşündüğümden haberdar olamaz hale geldim. Bu da bir tür tat, diye geçirdim aklımdan. Damağa değil, kafaya vuran türden.

Bazı yerler sizi susturur. Konuşturmaz, yazdırmaz, fotoğraf çektirmez. Sizi sadece orada tutar. Lagavulin körfezi böyle bir yerdi o sabah.

Ardbeg'in Arka Bahçesinde Bir Öğleden Sonra

Ardbeg Distillery'nin yanındaki küçük kafede oturduğumda saat öğleden sonra ikiydi. Bir kadeh aldım, dışarıya çıktım. Ardbeg 10 yıllık, net bir tercih. O fenol yoğunluğu, limon kabuğu, deniz tuzu. Ama şunu fark ettim: Bardağı elimde tutarken kokuyu dışarıdaki havadan ayırt edemiyordum bazen. Hava da dumanlıydı, bardak da. İkisi birbirine geçmişti.

İskoç viski meraklıları arasında terroir tartışması yıllardır sürer. Viski toprağın tadını taşır mı, taşımaz mı? Ben o öğleden sonra bu soruyu bıraktım. Cevap önemli değildi artık. Malt burada kurutuluyor, su buradan alınıyor, fıçılar bu havada olgunlaşıyor. Hepsini biliyordum. Ama bilmekle orada oturmak arasında çok büyük bir mesafe var. O mesafeyi o öğleden sonra kapadım biraz.

Adanın Viskiye Öğrettikleri

Islay'dan ayrılmadan önceki akşam, Port Ellen'deki küçük bir barda oturdum. Sade bir yer: ahşap tezgah, birkaç yerel, dışarıda rüzgar. Bardak seçimini bıraktım barmene. Bir şişe çıkardı, etiketi okumadan koydu önüme. Renk kehribar, koyu. Kokladım. Ağzıma aldım. Terbiyeli bir malt değildi bu; sert ama katmanlıydı, her yudumda biraz daha açılıyordu. Sonradan öğrendim, Port Charlotte'un bir versiyonuydu. Bruichladdich distilerisinin turbalı hattından.

Bilmeden tatmak tuhaf bir özgürlük verir. Önyargılar devreye girmez. Sadece o an, o bardak, o yer. Belki de seyahat etmenin en iyi tarafı bu: Bildiğimizi sandığımız şeyleri tanımadan, sadece hissederek yaşamak. Islay bana viskiyi yeniden öğretmedi. Ama nereden geldiğini bir kez daha hatırlattı. Bu, kitaplarda yazanla aynı şey değil. Çok daha ağır, çok daha gerçek bir hatırlatmaydı.

Gitmeden Önce

Adadan ayrılırken çantamda iki şişe vardı. Birini evde açacaktım, diğerini bir süre tutacaktım. Tadım notu yazmak için değil, gerektiğinde o sabah havasını, o körfezi, o barmeni hatırlamak için. Viski bazen tadım notu değil, anı taşıyıcısıdır. Damakta kalan yalnızca alkol ve tahıl değildir. Biraz toprak, biraz rüzgar, biraz da sessizlik kalır.

Islay'a gitmeyi planlayanlar için söyleyebileceğim tek şey şu: Distileri turlarından önce bir sabah yürüyüşü yapın. Denizi görün. Turba kokusunu duyun. Bardak sonra gelir. Asıl tadım dışarıda başlar.